بی‌نظمی و بی‌برنامگی

بی‌نظمی در كار، نه تنها از آثار اهمال‌كاری است، بلكه خود باعث اهمال در كار‌های بعدی خواهد شد. نداشتن برنامه معین و مشخص در زندگی و بی‌توجهی به تدبیر و طراحی برای آینده، كار‌هایی با حجم بسیار كم را در نظر شخص به صورت انبوهی از كار‌های انجام نشده مجسم می‌كند. این حالت باعث می‌شود تا اهمال‌كار خود را ناتوان از انجام آن ببیند و به سبب روحیه تنبلی و كسالتی كه دارد، از اقدام به كار خودداری كند. به نظر می‌رسد یكی از مهم ترین عوامل ایجاد كننده و تقویت كننده اهمال‌كاری در انسان، عدم آگاهی از نحوه برنامه‌ریزی در امور است.

درمان

الف) آموزش برنامه‌ریزی:

از بهترین راه‌های مبارزه با اهمال‌كاری، آموزش برنامه‌ریزی در كارها به اهمال‌كاران است.1 باید به آن‌ها آموخت كه برای همه كار‌های خود طرح و برنامه‌ای از پیش معین شده داشته باشند تا هر كاری را بر همان اساس انجام دهند و به این ترتیب، در مقابل كار‌های بدون برنامه قرار نگیرند.

ب) مشخص كردن كارها: 

ممكن است‌ دیگران شما را فرد مسامحه كاری بدانند، ولی شما بر این باور نباشید و آن‌ها را خرده گیر بدانید. شاید در برخی موارد این گونه باشد، ولی به طور كلی نظم و ترتیب در زندگی نقش سازند‌ه ای دارد و تأخیر در انجام وظیفه، شخص را با خطری جدی رو به رو می‌سازد كه هرگز جبران نمی‌شود. چرا نباید همواره به آن اندیشید كه از اوقات خود به نحو منطقی، استفاده بهینه برد؟ بدین منظور، باید به برنامه‌‌های خود نظم دهیم و هر كار را در زمان مناسب به انجام برسانیم. امام امیرالمؤمنین علیه السلام در وصیت نامه خود به امام حسن و امام حسین علیهم السلام فرمود: «اُوصیكُما وَ مَنْ بَلَغَهُ كِتابی بِتقْوَی اللهِ، وَ نَظْمِ اَمْرِكُمْ؛2 شما (و همه فرزندان و خویشان و) هر كسی را كه نامه‌ام به او برسد، به خدا پروایی و نظم در كارهاتان سفارش می‌كنم.»

انجام كار‌های بزرگ بدون زمان‌بندی

از جمله مشكلاتی كه دامن‌گیر بسیاری از افراد شده در حالی كه خود مشکل، نتیجه اهمال‌كاری و نیز باعث اهمال در كار‌های دیگر است، پذیرفتن و انجام دادن كار‌های بزرگ، و بدون زمان‌بندی مشخص است.

اگر انجام كارها زمان‌بندی نشود، به گونه‌ای كه انجام آن را مطلق و بدون مراحل زمانی در نظر بگیریم، به طور معمول اهمال به آن راه خواه یافت.

درمان

الف) استفاده از طرح پنج دقیقه‌ای: 

اهمال‌كار برای این كه بتواند از ایستا بودن روند كار، جلوگیری كند، باید زمان را به اجزای مختلف (خرد خرد) تقسیم كند؛ به این شكل كه برای شروع هر كار تنها بر مبنای پنج دقیقه وقت با خود قرار بگذارد، و پنج دقیقه، پنج دقیقه برای خود برنامه‌ریزی كند. این كوتاه بودن زمان به شخص كمك می‌كند تا كار را در این زمان كوتاه به انجام رساند و موفقیت‌های مكرر او ریشه اهمال را بخشكاند.

ب) استفاده از تكنیك «جزء جزء»: 

در این روش، شخص كار خود را به بخش‌های كوچك‌تر تقسیم می‌كند تا بتواند بر آن مسلط شود و از عهده انجامش برآید؛ به عنوان مثال هر پنج صفحه مقاله خود را بخشی به حساب آورد و پس از انجام هر بخش، پاداشی مناسب برای خود در نظر بگیرد، و پس از آن به انجام بخش دیگر بپردازد.3

 آشفتگی و عدم اولویت‌بندی در كارها

نبود نظم در كارها و مسؤلیت‌هایی كه بر عهده گرفته‌ایم و نیز در نظر نگرفتن تقدّم و تأخّر (مراعات نكردن اولویت ها) هركدام از آن‌ها، نه تنها خود ممكن است معلول اهمال‌كاری باشد، بلكه به طور مؤثری می‌تواند در امور دیگر ما را دچار اهمال و سستی كند؛ چرا كه بی‌نظمی موجب ضعف اراده می‌شود و اولویت بندی نكردن و جای‌گاه هر امری را معین نكردن، باعث بزرگ دیدن كارها و توقف در انجام آن خواهد شد.

درمان

اولویت‌بندی كارها: 

اشخاص برای خود وظایف گوناگونی را در نظر می‌گیرند. هركسی باید بتواند كار‌های با اهمیت‌تر را در رده اول قرار دهد. این تقسیم‌بندی، بی‌شك شما را مقید خواهد كرد تا به كاری كه فوریت بیشتری دارد، بیندیشید. چنان چه پس از رده بندی كارها، به طور جدّی در انجام هر وظیفه سرعت به خرج ندهید، اهمال‌كاری شما در امور دیگر نیز تأثیر خواهد گذاشت.4 از امام علی علیه السلام نقل شده است كه: «اَلْفُرْصَهْْ‏‏‏ُ تَمُرُّ مَرَّ السَّحابِ، فَانْتَهِزُوا فُرَصَ الْخَیْر؛5فرصت چون ابر می‌گذرد؛ پس فرصت‌های خیر را غنیمت شمارید.»

شكی نیست كه در یك زمان هیچ‌گاه قادر به انجام چندین كار نیستیم. پس باید پربهاترین كارها را در  فرصت‌های اولیه به انجام رسانیم. گاهی باید كار‌های ساده‌تر و در حد توان را مقدم كنیم تا بر اثر موفقیت در انجام آن، اراده نیز تقویت شود و در ضمن، در فكر پذیرش مسئولیت‌های دیگر و انجام كار‌های بعدی باشیم.

-------------------------------

پی نوشت ها:

1. شبانه‌روزی را به انسان بیاموزد.
2نهج البلاغه، ترجمة محمد دشتی‌، وصیت 47، ص 558.
3. آلبرت آلیس، روان‌شناسی اهمال‌کاری، ص 155
4. آلبرت آلیس، روان‌شناسی اهمال‌کاری، ص30
5. نهج البلاغه، ترجمة محمد دشتی، حكمت 21، ص 626